Preeklampsi, gebeliğin 20. haftasından sonra tansiyonun yükselmesi ve buna böbrek, karaciğer, beyin gibi organların etkilendiğini gösteren bulguların eşlik etmesidir. Halk arasında "gebelik zehirlenmesi" olarak bilinir. Gebeliklerin yaklaşık %2–8'inde görülür ve doğumdan sonraki haftalarda da ortaya çıkabilir.
Risk etkenleri
- Önceki gebelikte preeklampsi
- Gebelik öncesinde yüksek tansiyon, şeker hastalığı, böbrek hastalığı ya da otoimmün hastalık (ör. lupus, antifosfolipid sendromu)
- İkiz ya da çoğul gebelik
- İlk gebelik, 35 yaş üzeri gebelik, obezite
- Tüp bebek gebelikleri
Belirtiler
Preeklampsi başlangıçta belirti vermeyebilir; bu nedenle her kontrolde tansiyon ölçümü ve gerekirse idrarda protein bakılması önemlidir. Şu belirtiler varsa beklemeden başvurun:
Acil belirtiler
- Geçmeyen şiddetli baş ağrısı
- Görme bozukluğu, gözde ışık çakmaları, bulanık görme
- Mide ağzında ya da sağ üst karında ağrı
- Yüzde, ellerde ani şişlik ve hızlı kilo artışı
- Nefes darlığı
- Evde ölçülen tansiyonun 140/90 mmHg ve üzerinde olması
Önleme
Risk etkenleri taşıyan kadınlarda düşük doz aspirin, 12–16. haftalar arasında başlanıp doğuma kadar sürdürüldüğünde preeklampsi riskini azaltır. Aspirin kullanmaya hekiminize danışmadan başlamayın. İlk trimesterde yapılan tarama testleri (tansiyon, uterin arter Doppler ve kan testleri) riskli gebelerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Tedavi
Preeklampsinin kesin tedavisi bebeğin ve plasentanın doğmasıdır. Doğum zamanı; gebelik haftasına, annenin ve bebeğin durumuna göre belirlenir. Hafif formlarda yakın takip, tansiyon düşürücü ilaçlar ve bebeğin büyümesinin izlenmesiyle gebelik 37. haftaya kadar sürdürülebilir. Ağır formlarda havale (eklampsi) riskini azaltmak için magnezyum sülfat verilir; erken doğum gerekirse bebeğin akciğer gelişimi için kortizon iğnesi yapılır.
HELLP sendromu, preeklampsinin kan hücrelerinin parçalanması, karaciğer enzimlerinin yükselmesi ve trombosit düşüklüğüyle seyreden ağır bir biçimidir ve acil değerlendirme gerektirir. Ayrıntılı takip planı için yüksek riskli gebelik yazısına bakabilirsiniz.
Doğumdan sonra
Preeklampsi geçiren kadınlarda ilerleyen yıllarda yüksek tansiyon ve kalp-damar hastalığı riski artar. Düzenli tansiyon ölçümü ve sağlıklı yaşam önerilir.
Sık sorulan sorular
Preeklampsi bebeği nasıl etkiler?
Plasentanın yeterince kan alamaması bebeğin büyümesini yavaşlatabilir ve amniyon sıvısını azaltabilir. Ağır olgularda erken doğum gerekebilir.
Ayaklarda şişlik preeklampsi belirtisi midir?
Gebelikte ayak ve bileklerde akşamları artan şişlik çok sık görülür ve çoğunlukla zararsızdır. Yüzde ve ellerde ani gelişen şişlik ise tansiyon ölçümü gerektirir.
Bir sonraki gebelikte preeklampsi tekrarlar mı?
Tekrarlama riski artmıştır. Bir sonraki gebelikte erken dönemde değerlendirme ve hekiminiz uygun görürse düşük doz aspirin önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.