Endometriozis, rahim iç zarına (endometrium) benzeyen dokunun rahim dışında, çoğunlukla yumurtalıklarda, rahmin arkasında ve pelvis zarında yerleşmesidir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu etkiler.
Neden ağrıya yol açar?
Bu doku her adet döngüsünde hormonlara yanıt verir. İltihaplanma, yapışıklıklar ve sinir uyarılması kronik ağrıya yol açar. Yumurtalıkta biriken eski kan, koyu renkli içeriği nedeniyle çikolata kisti (endometrioma) olarak adlandırılır.
Belirtiler
- Gündelik yaşamı etkileyen, ağrı kesiciye rağmen geçmeyen adet sancısı
- İlişki sırasında derin ağrı
- Adetle birlikte ağrılı dışkılama ya da idrar yapma
- Adet dışı dönemde de süren kasık ve bel ağrısı
- Gebe kalmada güçlük
Belirtilerin şiddeti hastalığın yaygınlığıyla her zaman uyumlu değildir. Tanı ortalama yıllarca gecikebilir; ağrılı adetler "olağan" kabul edilmemelidir.
Tanı
Güncel ESHRE kılavuzu, tanı için önce ayrıntılı öykü, muayene ve görüntüleme yöntemlerinin (transvajinal ultrason, gerektiğinde MR) kullanılmasını önerir. Görüntülemede bulgu yoksa bile belirtiler endometriozisi düşündürüyorsa tedaviye başlanabilir. Laparoskopi, görüntüleme yetersiz kaldığında ya da cerrahi tedavi gerektiğinde yapılır.
Tedavi
Ağrı tedavisi
- Ağrı kesiciler (non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar)
- Hormonal tedaviler: progestinler, kombine doğum kontrol hapları, hormon salgılayan rahim içi araç, GnRH analogları veya antagonistleri
Cerrahi tedavi
İlaçlara yanıt vermeyen ağrıda, büyük endometriomalarda ya da bağırsak, mesane gibi organların tutulduğu derin endometriozisde laparoskopik cerrahi uygulanabilir. Yumurtalık rezervini korumak için çikolata kisti ameliyatının gerekliliği ve zamanlaması dikkatle değerlendirilmelidir.
Gebelik isteyenlerde
Hastalığın evresine, yaşa ve yumurtalık rezervine göre doğal yolla deneme, aşılama ya da tüp bebek tedavisi planlanır.
Önemli: Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Endometriozis kısırlık yapar mı?
Endometriozisli kadınların bir bölümünde gebe kalmak zorlaşabilir, ancak birçoğu doğal yolla ya da tedavi desteğiyle gebe kalır.
Çikolata kisti mutlaka ameliyat edilmeli mi?
Hayır. Kistin boyutu, belirtiler, yaş, yumurtalık rezervi ve gebelik planı birlikte değerlendirilir. Gereksiz ameliyat yumurtalık rezervini azaltabilir.
Endometriozis gebelikle geçer mi?
Gebelik sırasında belirtiler hafifleyebilir, ancak hastalık kalıcı olarak ortadan kalkmaz.
Menopozdan sonra endometriozis sürer mi?
Hormon düzeyleri düştüğü için belirtiler çoğunlukla geriler.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.