Yumurtalık kisti, yumurtalığın içinde ya da yüzeyinde oluşan, çoğunlukla sıvı dolu keselerdir. Doğurganlık çağındaki kadınlarda çok sık görülür ve büyük çoğunluğu iyi huyludur. Kistlerin önemli bir kısmı normal adet döngüsünün bir parçası olarak oluşur ve birkaç hafta içinde kendiliğinden kaybolur.
Kist türleri
- Fonksiyonel kistler: En sık türdür. Yumurtlamayan follikülün büyümesiyle follikül kisti, yumurtlama sonrası oluşan yapının sıvı dolmasıyla korpus luteum kisti oluşur. Genellikle 6–8 hafta içinde kaybolur.
- Endometrioma (çikolata kisti): Endometriozis nedeniyle yumurtalıkta oluşan, koyu kahverengi eski kan içeren kistlerdir. Ağrıya ve doğurganlığın azalmasına yol açabilir.
- Dermoid kist (matür kistik teratom): İçinde yağ, saç, hatta diş gibi farklı dokular bulunabilen, genç kadınlarda sık görülen iyi huylu bir tümördür. Kendiliğinden kaybolmaz.
- Kistadenomlar: Yumurtalık yüzeyinden gelişen, sulu ya da yapışkan sıvı içeren ve büyüyebilen kistlerdir.
- Polikistik over görünümü: Aslında kist değil, çok sayıda küçük follikülün dizilmesidir. Ayrıntılar PKOS rehberinde.
Belirtiler
Küçük kistlerin çoğu hiçbir belirti vermez ve rutin ultrasonda tesadüfen saptanır. Büyüdüğünde ya da komplikasyon geliştiğinde şu belirtiler görülebilir:
- Kasıkta tek taraflı ağrı, dolgunluk ya da basınç hissi
- İlişki sırasında ağrı
- Karında şişkinlik
- Adet düzeninde değişiklik
- Sık idrara çıkma (büyük kistlerin mesaneye basısıyla)
Acil başvuru gerektiren durumlar
Aniden başlayan şiddetli kasık ağrısı, özellikle bulantı-kusma, ateş, baş dönmesi ya da bayılma eşlik ediyorsa yumurtalığın kendi etrafında dönmesi (over torsiyonu) veya kistin yırtılarak kanaması söz konusu olabilir. Gecikmeden acil servise başvurun.
Tanı
Tanıda en önemli yöntem transvajinal ultrasondur. Kistin boyutu, duvar yapısı, içeriği, bölmeli olup olmadığı ve kanlanması değerlendirilir. İnce duvarlı, içi temiz sıvı dolu (basit) kistler büyük olasılıkla iyi huyludur. Gerekli görülen durumlarda kan testleri (ör. CA-125, özellikle menopoz sonrasında) ve MR istenebilir. CA-125'in endometriozis, miyom ve adet döneminde de yükselebileceği unutulmamalıdır.
Tedavi
- İzlem: Doğurganlık çağındaki kadınlarda belirti vermeyen, basit görünümlü küçük kistler genellikle yalnızca izlenir; birkaç döngü sonra kontrol ultrasonu yapılır.
- İlaç: Doğum kontrol hapları mevcut kistleri küçültmez, ancak yeni fonksiyonel kist oluşumunu azaltabilir.
- Ameliyat: Büyüyen ya da kaybolmayan, belirti veren, torsiyon riski taşıyan, dermoid ya da şüpheli görünümlü kistlerde değerlendirilir. Çoğunlukla laparoskopik (kapalı) yöntemle, sağlıklı yumurtalık dokusu korunarak yalnızca kist çıkarılır (kistektomi).
Çikolata kistlerinde ameliyat kararı, yumurtalık rezervine zarar verebileceği için özellikle gebelik planlayan kadınlarda dikkatle verilir. Ameliyat öncesi AMH ile yumurtalık rezervi değerlendirilebilir.
Önemli: Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Yumurtalık kisti kendiliğinden geçer mi?
Fonksiyonel kistlerin büyük çoğunluğu 6–8 hafta, en geç birkaç adet döngüsü içinde kendiliğinden kaybolur. Çikolata kisti ve dermoid kist gibi türler ise kendiliğinden kaybolmaz.
Kaç santimetre kist ameliyat edilir?
Tek bir sınır yoktur. Kistin türü, görünümü, belirti verip vermemesi ve yaş birlikte değerlendirilir. Doğurganlık çağında 5 cm'nin altındaki basit kistler çoğunlukla izlenirken, 7 cm'nin üzerindeki kalıcı kistlerde torsiyon riski nedeniyle ameliyat daha sık gündeme gelir.
Yumurtalık kisti gebe kalmayı engeller mi?
Fonksiyonel kistler genellikle gebe kalmayı engellemez. Endometriozise bağlı çikolata kistleri ve PKOS ise doğurganlığı etkileyebilir.
Yumurtalık kisti kansere dönüşür mü?
Doğurganlık çağındaki kistlerin büyük çoğunluğu iyi huyludur. Menopoz sonrasında saptanan, katı alanlar ya da kalın bölmeler içeren kistler daha dikkatli değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.