Gebelik şekeri (gestasyonel diyabet), gebelikten önce şeker hastalığı olmayan bir kadında gebelik sırasında ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğidir. Plasentadan salgılanan hormonlar insülinin etkisini azaltır; vücut buna yetecek kadar insülin üretemediğinde kan şekeri yükselir. Gebelik şekeri çoğunlukla belirti vermez; bu yüzden tüm gebelere tarama önerilir.
Risk etkenleri
- Fazla kilo ya da obezite
- Önceki gebelikte gebelik şekeri ya da iri bebek (4 kg ve üzeri) doğumu
- Birinci derece akrabalarda şeker hastalığı
- PKOS
- İleri anne yaşı
Risk etkenleri olan kadınlarda ilk gebelik kontrolünde de kan şekeri değerlendirilir.
Tarama nasıl yapılır?
Tarama genellikle 24–28. haftalar arasında yapılır. İki yaklaşım kullanılır:
- Tek aşamalı test (75 g): En az 8 saatlik açlık sonrası kan alınır, 75 gram şekerli sıvı içilir; 1. ve 2. saatlerde tekrar kan alınır. Değerlerden biri eşiği aşarsa gebelik şekeri tanısı konur: açlık ≥ 92 mg/dL, 1. saat ≥ 180 mg/dL, 2. saat ≥ 153 mg/dL.
- İki aşamalı test: Önce açlık gerektirmeyen 50 gram şeker yükleme testi yapılır; 1. saat değeri eşiğin (çoğunlukla 140 mg/dL) üzerindeyse 100 gram ile 3 saatlik ikinci test yapılır. Bu testte iki ya da daha fazla değerin yüksek olması tanı koydurur.
Test sırasında oturarak beklemek, bir şey yiyip içmemek ve sigara içmemek sonucun doğruluğu için önemlidir.
24. haftada bebeğiniz
Tarama haftalarında bebeğin ağırlığının nasıl arttığını hafta hafta gebelik simülasyonunda izleyin.
Bebek ve anne için riskler
Kontrol altına alınmayan gebelik şekeri bebeğin aşırı büyümesine (makrozomi), doğumda omuz takılmasına, sezaryen olasılığının artmasına, doğumdan sonra bebekte kan şekeri düşüklüğüne ve sarılığa yol açabilir. Annede preeklampsi riski artar. Doğru tedaviyle bu risklerin büyük bölümü azaltılabilir.
Tedavi
- Beslenme düzeni: Basit şekerlerden kaçınma, karbonhidratı gün içine dengeli dağıtma, 3 ana ve 2–3 ara öğün. Bir diyetisyenden destek almak yararlıdır.
- Hareket: Hekiminiz bir engel görmüyorsa yemek sonrası 15–30 dakikalık yürüyüş kan şekerini belirgin biçimde düşürür.
- Evde şeker takibi: Genellikle açlık ve yemek sonrası ölçümler istenir.
- İlaç: Hedef değerlere ulaşılamazsa ilk seçenek insülindir; insülin bebeğe geçmez.
Doğumdan sonra
Gebelik şekeri çoğunlukla doğumdan hemen sonra düzelir. Ancak bu kadınlarda ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet gelişme riski belirgin biçimde artar. Doğumdan 6–12 hafta sonra 75 gram şeker yükleme testi, sonrasında da düzenli aralıklarla kan şekeri kontrolü önerilir.
Sık sorulan sorular
Şeker yükleme testi bebeğe zarar verir mi?
Hayır. Testte içilen şekerli sıvı bebeğe zarar vermez. Bazı gebelerde bulantı olabilir.
Gebelik şekeri olursa normal doğum yapabilir miyim?
Evet. Kan şekeri iyi kontrol edilen ve bebeği aşırı büyük olmayan kadınların çoğu normal doğum yapabilir. Doğum zamanı ve şekli, kan şekeri kontrolü ile bebeğin tahmini ağırlığına göre planlanır.
Gebelik şekeri bir sonraki gebelikte tekrarlar mı?
Tekrarlama olasılığı yüksektir. Bir sonraki gebelikten önce ideal kiloya ulaşmak ve gebeliğin başında kan şekerine bakılması önerilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.