Rahim ağzı (serviks) kanseri, büyük ölçüde önlenebilir bir kanserdir. Hemen tüm vakalardan insan papilloma virüsünün (HPV) yüksek riskli tipleriyle süregen enfeksiyon sorumludur. Aşılama ve düzenli tarama ile hastalığın büyük bölümü kansere dönüşmeden yakalanabilir.
HPV nedir?
HPV, cinsel temasla bulaşan ve çok yaygın görülen bir virüs grubudur. Cinsel olarak aktif kişilerin çoğu yaşamlarının bir döneminde HPV ile karşılaşır. Enfeksiyonların büyük çoğunluğu bağışıklık sistemi tarafından 1–2 yıl içinde kendiliğinden temizlenir.
Yüksek riskli tipler (özellikle HPV 16 ve 18) uzun süre kalıcı olursa rahim ağzında hücre değişikliklerine yol açabilir. Bu değişikliklerin kansere dönüşmesi bağışıklığı normal olan kişilerde genellikle 15–20 yıl sürer; bu uzun süre taramanın neden işe yaradığını açıklar.
HPV'den kansere: hücre düzeyinde
Normal epitelden CIN 1–3'e ve invaziv kansere uzanan süreci adım adım izleyin.
Tarama testleri
- HPV testi: Rahim ağzından alınan örnekte yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır.
- Smear (Pap testi): Rahim ağzı hücrelerini mikroskopta inceleyerek anormal değişiklikleri arar.
Türkiye'de Sağlık Bakanlığı'nın ulusal tarama programında 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV testi ve smear uygulanır. Tarama aile hekimlikleri ve Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezlerinde (KETEM) ücretsizdir. Kişisel risk ve önceki sonuçlara göre hekim farklı bir aralık önerebilir.
Sonuçlar ne anlama gelir?
- HPV negatif, smear normal: Bir sonraki taramaya kadar ek işlem gerekmez.
- HPV pozitif, smear normal: Çoğunlukla geçici bir enfeksiyondur. HPV tipine göre kolposkopi ya da kısa aralıklı kontrol önerilir.
- Smear anormal (ASC-US, LSIL, HSIL vb.): Rahim ağzının büyüteçle incelendiği kolposkopi ve gerekirse biyopsi yapılır.
Biyopside saptanan yüksek dereceli değişiklikler (CIN 2–3), LEEP ya da konizasyon gibi küçük işlemlerle çıkarılarak kansere ilerlemesi önlenir.
HPV aşısı
HPV aşıları, kansere en sık yol açan HPV tiplerine karşı yüksek düzeyde koruma sağlar. Dünya Sağlık Örgütü, aşılamada öncelikli grubun cinsel yaşam başlamadan önce 9–14 yaş arasındaki kız çocukları olduğunu belirtir. Daha ileri yaşlarda da aşı yararlı olabilir; uygunluğu hekiminizle konuşun. Aşı olmak taramayı gereksiz kılmaz.
Uyarıcı belirtiler
Erken evre rahim ağzı kanseri çoğunlukla belirti vermez. İlişki sonrası kanama, adet dışı ya da menopoz sonrası kanama, kötü kokulu akıntı ve kasık ağrısı mutlaka değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
HPV pozitif çıktım, kanser miyim?
Hayır. HPV pozitifliği yalnızca virüsün varlığını gösterir. Çoğu enfeksiyon kendiliğinden temizlenir; önemli olan önerilen takip ve kolposkopi adımlarının aksatılmamasıdır.
Smear testi acı verir mi?
Genellikle ağrısızdır; kısa süreli hafif bir rahatsızlık hissedilebilir. Test birkaç dakika sürer.
Aşı olduysam tarama yaptırmam gerekir mi?
Evet. Aşılar en sık görülen yüksek riskli tiplere karşı korur, ancak tüm tiplere karşı koruma sağlamaz. Tarama programına devam edilmelidir.
Prezervatif HPV'den korur mu?
Riski azaltır ancak HPV prezervatifin örtmediği cilt alanlarından da bulaşabildiği için tam koruma sağlamaz.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.