Pelvik organ sarkması, mesane, rahim ya da rektumu yerinde tutan kas ve bağ dokularının zayıflaması sonucu bu organların vajinaya doğru inmesidir. Doğum yapmış kadınların önemli bir bölümünde muayenede bir miktar sarkma saptanabilir; ancak yalnızca bir kısmı şikâyete yol açar.
Sarkma türleri
- Ön duvar sarkması (sistosel): Mesanenin vajina ön duvarını itmesi. En sık görülen türdür.
- Rahim ya da kubbe sarkması: Rahmin (rahim alınmışsa vajina kubbesinin) aşağı inmesi.
- Arka duvar sarkması (rektosel): Rektumun vajina arka duvarını itmesi.
Sarkma evrelerini görün
Üç sarkma türünü ve POP-Q evrelerini yan görünümde adım adım izleyin.
Risk etkenleri
- Vajinal doğum, özellikle çok sayıda, iri bebekli ya da zor doğumlar
- İleri yaş ve menopozla birlikte östrojen azalması
- Fazla kilo, kronik öksürük, kronik kabızlık, ağır kaldırma
- Bağ dokusunun yapısal zayıflığı, ailede sarkma öyküsü
Belirtiler
- Vajinada dolgunluk, basınç ya da "bir şey aşağı iniyor" hissi
- Vajinadan dışarı taşan, elle hissedilen ya da görülen şişlik
- İdrarı tam boşaltamama, sık idrara çıkma, idrar kaçırma
- Dışkılamada güçlük
- Gün sonunda artan bel ve kasık ağrısı
Evreleme
Sarkmanın derecesi muayenede ıkınma sırasında ölçülür ve POP-Q sistemine göre 0–4 arasında evrelenir. Ölçümler vajina girişindeki himen düzeyi referans alınarak yapılır: evre 1'de en alt nokta bu düzeyin 1 cm'den daha yukarısında, evre 2'de 1 cm yukarısı ile 1 cm aşağısı arasında, evre 3'te 1 cm'den fazla aşağısındadır; evre 4 tam sarkmadır.
Tedavi seçenekleri
Cerrahi dışı
- Pelvik taban kas egzersizleri: Hafif sarkmalarda belirtileri azaltabilir ve ilerlemeyi yavaşlatabilir.
- Pesser: Vajinaya yerleştirilen, organları destekleyen silikon halka ya da diskler. Ameliyat istemeyen veya uygun olmayan kadınlarda etkili bir seçenektir.
- Kilo kontrolü, kabızlığın tedavisi, ağır kaldırmaktan kaçınma; menopozdaki kadınlarda lokal östrojen.
Cerrahi
Şikâyet veren ve cerrahi dışı yöntemlerden fayda görmeyen kadınlarda, sarkmanın türüne göre vajinal yoldan onarım ya da kubbe sarkmalarında laparoskopik askı ameliyatları uygulanabilir. Vajinal yoldan sentetik file (mesh) kullanımı birçok ülkede kısıtlanmıştır; kullanılacak yöntem yarar ve riskleri ayrıntılı konuşularak seçilmelidir.
Önemli: Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Sarkma kendiliğinden geçer mi?
Belirgin sarkmalar kendiliğinden düzelmez, ancak hafif sarkmalarda egzersizlerle belirtiler azalabilir ve ilerleme yavaşlayabilir.
Her sarkma ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Şikâyet vermeyen sarkmalar izlenebilir. Tedavi, şikâyetlerin yaşam kalitesine etkisine göre planlanır.
Ameliyattan sonra sarkma tekrarlar mı?
Bir bölüm kadında yıllar içinde yeniden sarkma görülebilir. Kilo kontrolü, kabızlığın önlenmesi ve egzersiz tekrarlama riskini azaltır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.