Kısırlık yaşayan çiftlerin yaklaşık yarısında erkek faktörü tek başına ya da kadın faktörüyle birlikte rol oynar. Bu nedenle değerlendirmeye kadınla aynı anda, erkekte sperm tahlili (semen analizi) ile başlanır. Basit, ağrısız ve tedavi planını doğrudan etkileyen bir testtir.
Tahlil nasıl verilir?
- Genellikle 2–7 günlük cinsel perhiz sonrasında verilmesi önerilir.
- Örnek mastürbasyonla, laboratuvarın verdiği steril kaba alınır; kayganlaştırıcı ve normal kondom kullanılmamalıdır.
- Örneğin tamamı toplanmalı ve 1 saat içinde, vücut sıcaklığında laboratuvara ulaştırılmalıdır.
- Sonuç anormal çıkarsa test birkaç hafta arayla tekrarlanır; sperm değerleri doğal olarak dalgalanır.
Dünya Sağlık Örgütü referans değerleri (2021)
Aşağıdaki değerler, çocuk sahibi olabilmiş erkeklerin alt %5'lik dilimini gösterir; kesin "doğurgan / doğurgan değil" sınırı değildir.
- Hacim: 1,4 mL ve üzeri
- Yoğunluk: mililitrede 16 milyon ve üzeri
- Toplam sperm sayısı: 39 milyon ve üzeri
- İleri hareketli sperm: %30 ve üzeri (toplam hareketli %42 ve üzeri)
- Normal şekilli (morfoloji) sperm: %4 ve üzeri
- Canlılık: %54 ve üzeri
Sık kullanılan terimler
- Oligospermi: Sperm sayısının azalması
- Astenospermi: Sperm hareketinin azalması
- Teratospermi: Normal şekilli sperm oranının düşük olması
- Azospermi: Örnekte hiç sperm bulunmaması
Nedenler ve tedavi
Varikosel (testis damarlarında genişleme), hormonal bozukluklar, enfeksiyonlar, genetik nedenler, inmemiş testis öyküsü, sigara, aşırı alkol, obezite, anabolik steroid kullanımı ve testislerin yüksek ısıya maruz kalması sperm üretimini etkileyebilir. Erkek faktörü saptandığında üroloji / androloji değerlendirmesi önerilir.
Hafif bozukluklarda aşılama, belirgin bozukluklarda mikroenjeksiyonlu tüp bebek (ICSI) önerilir. Azospermide bazı erkeklerde testisten cerrahi yolla sperm elde edilebilir (TESE/mikro-TESE).
Sık sorulan sorular
Sperm tahlili için kaç gün perhiz gerekir?
Genellikle 2–7 günlük perhiz önerilir. Çok kısa ya da çok uzun perhiz sonuçları etkileyebilir.
Sperm kalitesi düzelir mi?
Sperm üretimi yaklaşık 2,5–3 ay sürdüğü için sigarayı bırakmak, kilo vermek ve alkolü azaltmak gibi değişikliklerin etkisi birkaç ay sonra görülür. Varikosel gibi tedavi edilebilir nedenlerde değerler düzelebilir.
Morfolojinin %4'ün altında olması gebeliği engeller mi?
Engellemez, ancak doğal gebelik şansını azaltabilir. Tedavi kararı tüm sperm değerleri ve kadının değerlendirmesiyle birlikte verilir.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Kendi durumunuzla ilgili kararları hekiminizle birlikte verin.